Andrzej Gawryszewski

Andrzej Gawryszewski, urodzony w Pruszkowie 13 maja 1939 roku, wcześnie ukończył Szkołę podstawową w Pruszkowie (1952) i Technikum Łączności nr 1 w Warszawie. W latach 1958–1963 studiował na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Warszawskiego, kierunek geografia ze specjalizacją kartografia. Pracę magisterską pt. Mapa postępu komunikacji kolejowej i autobusowej w Polsce w okresie 1952–1962 napisał pod kierunkiem prof. Stanisława Pietkiewicza; jej skrócona wersja ukazała się w Przeglądzie Geograficznym.

Po zakończeniu studiów w 1963 roku rozpoczął pracę w Państwowym Przedsiębiorstwie Geodezyjnym w Warszawie jako starszy asystent geodety (1963–1965). Jednocześnie współpracował z Zakładem Geografii Osadnictwa i Ludności IGiP PAN, przede wszystkim z prof. dr hab. Leszkiem A. Kosińskim. Od 1 października 1966 roku zatrudniony w Instytucie Geografii PAN w Pracowni Geografii Ludności jako asystent techniczny. Zajmował się kartowaniem rozmieszczenia ludności Polski i mapami narodowościowymi; efekty prac opublikowano w Przeglądzie Geograficznym.

W 1968 roku, po wyjeździe prof. Leszka A. Kosińskiego do USA, podjął pod kierunkiem prof. dr Kazimierza Dziewońskiego studia nad mechanizmami migracji. 24 listopada 1973 Rada Naukowa IGiP PAN nadała mu stopień doktora nauk geograficznych na podstawie rozprawy Geograficzne aspekty zróżnicowania między napływami migracyjnymi i przyjazdami do pracy. Promotorem pracy był prof. dr Kazimierz Dziewoński, a recenzentami prof. Zbyszko Chojnicki i Andrzej Stasiak oraz docent dr hab. Adam Jelonek. Praca została opublikowana w 1974 roku i otrzymała nagrodę Sekretarza Naukowego PAN.

W latach 1969–1974 redagował kwartalnik Przegląd Zagranicznej Literatury Geograficznej. W roku akademickim 1977/1978 przebywał na 10-miesięcznym stypendium naukowym w Clark University w Worcester (Mass., USA), gdzie współpracował z prof. dr Geraldem J. Karaską, redaktorem naczelnym czasopisma Economic Geography.

W latach 1976–1980 kierował tematem badawczym Współzależności i wpływ migracji stałych i sezonowych na kształtowanie się ruchu naturalnego ludności w problemie węzłowym 11.5. Optymalizacja struktur i procesów demograficznych w Polsce Ludowej koordynowanym przez SGPiS.

W okresie 1980–1983 uczestniczył w pracach Zespołu Problemowego Diagnozy Stanu Gospodarki Przestrzennej Polski, działającego pod kierunkiem prof. dr hab. Antoniego Kuklińskiego w ramach Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, przygotowując współautorskie opracowanie pt. Aktualne trendy demograficzne a rozwój i przemiany systemu osadniczego Polski.

W latach 1983–1985 kierował tematem Teoretyczne i metodologiczne podstawy prognozowania migracji ludności w problemie węzłowym 11.5. Kształtowanie procesów demograficznych a rozwój społeczno-gospodarczy Polski koordynowanym przez prof. dr hab. Jerzego Holzera, a następnie brał udział w pracach programu Mobilność przestrzenna i społeczno-zawodowa ludności kierowanego przez prof. dr. hab. Janusza Witkowskiego.

W latach 1986–1987 uczestniczył w pracach zespołu kierowanego przez prof. dr. Andrzeja Stasiaka, przygotowującego na zlecenie Prezydium PAN ekspertyzę pt. Analiza uwarunkowań i skutków migracji ludności ze wsi do miast, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu migracji na strukturę ludności; zespół otrzymał w 1987 r. nagrodę Sekretarza Naukowego PAN.

Równolegle prowadził badania nad różnymi typami migracji i ogólną ruchliwością ludności; w 1989 roku obronił rozprawę habilitacyjną Przestrzenna ruchliwość ludności Polski, 1952–1985. Rozprawa ta została uznana za unikalny charakter badań i miała charakter częściowo regionalizacyjny na podstawie przepływów migracyjnych. W 1990 r. za tę pracę otrzymał nagrodę Sekretarza Naukowego PAN. Recenzenci pracy i dorobku naukowego to prof. Kazimierz Dziewoński, prof. Adam Jelonek i prof. Teresa Czyż.

W latach 1971–1987 był współorganizatorem i sekretarzem naukowym kilku polsko-radzieckich i polsko-czeskich seminariów geograficznych. Na początku lat 1990. zajął się tematyką bezrobocia, jego zróżnicowaniami społeczno-demograficznymi i przestrzennym w skali kraju i regionu Warszawy. W efekcie opublikował dwie prace oraz utworzył i kierował zespołem wykonującym obszerną ekspertyzę przy współpracy z Wojewódzkim Urzędem Pracy w Warszawie.

W czerwcu 1993 roku został redaktorem naukowym trzeciej części Atlasu Rzeczypospolitej Polskiej (Społeczeństwo) wydawanego przez Głównego Geodetę Kraju oraz zastępcą redaktora naczelnego atlasu. W październiku 1994 roku objął kierownictwo Pracowni Kartografii i Geograficznych Systemów Informacji w IGiPZ PAN. Po raz pierwszy w Polsce wprowadził do kartografii atlasowej metody kartografii komputerowej poczynając od etapu opracowania autorskiego, poprzez prace redakcyjne, po przygotowanie arkuszy do druku. Był autorem lub współautorem 119 map i wykresów w Atlasie RP. W 1999 roku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji za opracowanie atlasu przyznał zespołowi redakcyjnemu nagrodę I stopnia w dziedzinie kartografii.

W latach 1993–1994 był członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Geograficznego, współinicjatorem reaktywowania czasopisma geograficznego Poznaj Świat i przez kilka lat członkiem jego Rady Programowej. Od czerwca 1994 do lutego 1995 r. był członkiem Rady Programowej do Spraw Systemów Informacji Przestrzennej przy Pełnomocniku Premiera do Spraw Informatyzacji.

Rada Naukowa Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN w dniu 25 czerwca 1996 roku wszczęła procedurę nadania doc. dr. hab. Andrzejowi Gawryszewskiemu tytułu naukowego profesora. Ocenę dorobku naukowego kandydata przedstawili: prof. dr hab. Adam Jelonek, prof. dr hab. Teresa Czyż i prof. dr hab. Władysław Pawlak. W dniu 21 listopada 1996 r. prezydent Aleksander Kwaśniewski nadał mu tytuł naukowy profesora.

W 1997 r. był współautorem trzech ekspertyz do Raportu o stanie Warszawy przygotowanych na zlecenie Wydziału Zagospodarowania Przestrzennego Biura Zarządu m.st. Warszawy. W latach 1999–2006 był zastępcą dyrektora Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN do spraw ogólnych.

Na początku XXI wieku kierował opracowaniem, dla wydawnictwa Reader’s Digest Polska, 52-arkuszowej mapy samochodowej Polski w skali 1:300000 (2001) oraz niezwykle szczegółowej 127-arkuszowej mapy samochodowej Polski w skali 1:200000 na podstawie generalizacji map topograficznych w skali 1:50000 (2004). Był współautorem trzech projektów nowego atlasu narodowego Polski złożonych w Głównym Urzędzie Geodezji i Kartografii. Zrecenzował 12 prac doktorskich.

W 2005 r. opublikował obszerną monografię Ludność Polski w XX wieku, za którą otrzymał nagrodę im. Stanisława Staszica Wydziału VII PAN. Cztery lata później, w 2009 roku, wydał monografię Ludność Warszawy w XX wieku, nagrodzoną dyplomem Varsaviana 2009–2010. Od końca 2009 roku przebywa na emeryturze. Otrzymał nagrodę i medal im. Zygmunta Glogera (2011), a w 2013 roku nadano mu Złoty Krzyż Zasługi.