Tusk po szczycie V4: kraje regionu chcą znów mówić jednym głosem w Europie

Po dwóch latach wrócił formalny szczyt szefów rządów V4

Pod Budapesztem odbyło się spotkanie premierów państw Grupy Wyszehradzkiej, czyli Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Był to pierwszy formalny szczyt tego formatu od 2024 roku, co samo w sobie nadaje wydarzeniu polityczne znaczenie. W praktyce oznacza to próbę odnowienia współpracy regionalnej po okresie wyraźnego ochłodzenia relacji i sporów, które osłabiły wspólne występowanie państw Europy Środkowej na forum unijnym. Dla mieszkańców Polski, także na poziomie lokalnym, takie rozmowy mają znaczenie nie tylko dyplomatyczne, ale też praktyczne, bo dotyczą obszarów wpływających na ceny energii, rolnictwo, fundusze unijne czy zasady polityki migracyjnej.

Premier Donald Tusk podkreślił podczas spotkania, że dalsza przyszłość V4 zależy od tego, czy państwa regionu wrócą do sposobu działania opartego na zaufaniu i lojalności. To ważna deklaracja, bo Grupa Wyszehradzka przez lata była traktowana jako narzędzie wzmacniania głosu nowych państw członkowskich Unii Europejskiej. Kiedy działała spójnie, potrafiła wywierać presję na unijne decyzje, zwłaszcza w sprawach istotnych dla Europy Środkowo-Wschodniej. Dziś polityczny sens takiego formatu wraca do debaty wraz z pytaniem, czy region zdoła znów skutecznie mówić wspólnym głosem.

"Wszystko zależy od tego, czy wrócimy do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności"

Donald Tusk, premier

"Każde z naszych państw może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń w Europie. Dzięki temu możliwa jest także współpraca ponad istniejącymi różnicami, w sprawach istotnych dla naszych krajów i całego regionu"

Donald Tusk, premier

• W spotkaniu uczestniczyli szefowie rządów czterech państw: Polski, Czech, Słowacji i Węgier.
• Szczyt pod Budapesztem był pierwszym formalnym spotkaniem V4 od 2024 roku.
• Ostatni szczyt Grupy Wyszehradzkiej z udziałem premierów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze.

Powrót do rozmów w takim gronie ma wymiar szerszy niż tylko symboliczny. V4 była w przeszłości politycznym formatem, dzięki któremu państwa regionu starały się wspólnie zabiegać o korzystne rozwiązania w Brukseli. W czasach napięć między stolicami regionu współpraca osłabła, a każde państwo częściej prowadziło własną grę. Obecna deklaracja o potrzebie odbudowy zaufania pokazuje, że Warszawa dostrzega korzyść w ponownym skoordynowaniu stanowisk tam, gdzie interesy środkowoeuropejskie są zbieżne.

Znaczenie takich spotkań można odczytywać także przez pryzmat zmieniającej się sytuacji w Unii Europejskiej. Coraz więcej decyzji dotyczących transformacji energetycznej, bezpieczeństwa granic czy wydatków unijnych bezpośrednio wpływa na gospodarki regionu. Dlatego dla Polski, Czech, Słowacji i Węgier wspólny głos może oznaczać większą skuteczność negocjacyjną. Z perspektywy obywatela przekłada się to na to, czy region będzie lepiej słyszany przy ustalaniu zasad finansowania inwestycji, rolnictwa i polityki klimatycznej.

Energia, migracja i fundusze unijne pozostają wspólnym polem interesów

Premier wskazał, że mimo różnic politycznych między państwami V4 nadal istnieje kilka kluczowych obszarów, w których więcej je łączy niż dzieli. Wśród nich wymienił bezpieczeństwo energetyczne, politykę klimatyczną, migrację, politykę spójności oraz rolnictwo. To katalog tematów szczególnie ważnych dla krajów naszego regionu, ponieważ dotyczą one zarówno codziennego funkcjonowania obywateli, jak i długofalowego rozwoju gospodarczego. W praktyce chodzi o ceny energii, warunki funkcjonowania gospodarstw rolnych, tempo i koszty zielonej transformacji oraz przyszłość unijnych pieniędzy na rozwój regionów.

Wspólne stanowisko w sprawach energii i klimatu może być dla tych państw szczególnie istotne, bo gospodarki Europy Środkowej mają podobne wyzwania transformacyjne. Równie ważna pozostaje polityka spójności, czyli środki przeznaczane na rozwój infrastruktury, samorządów i usług publicznych. To właśnie z takich pieniędzy finansowane są w wielu miejscach inwestycje drogowe, kolejowe, edukacyjne czy komunalne. Dlatego dla mieszkańców miast takich jak Pruszków znaczenie rozmów o pozycji V4 nie kończy się na wielkiej polityce - dotyczy też warunków, na jakich region będzie korzystał z unijnego wsparcia w kolejnych latach.

"Jeśli zawsze będziemy rozumieli, że to, co nas łączy niezależnie od konfliktów, jest silniejsze niż to, co nas dzieli, to Europa zacznie nas słuchać"

Donald Tusk, premier

Wypowiedzi premiera pokazują, że celem nie jest zniesienie istniejących różnic między stolicami regionu, ale szukanie porozumienia tam, gdzie interesy są wspólne. To ważne zwłaszcza w polityce migracyjnej, która od lat budzi spory w całej Unii Europejskiej. Państwa środkowoeuropejskie wielokrotnie próbowały w tej kwestii przedstawiać własne argumenty i budować blok negocjacyjny. Podobnie jest z rolnictwem, gdzie wspólny nacisk kilku państw może zwiększyć szanse na korzystniejsze rozwiązania dla producentów żywności i obszarów wiejskich.

W tle tych deklaracji pozostaje szersze pytanie o miejsce Europy Środkowo-Wschodniej we wspólnocie. Jeśli kraje regionu występują osobno, ich możliwości wpływania na decyzje największych państw członkowskich są mniejsze. Jeśli natomiast potrafią przygotować wspólne stanowiska, ich siła negocjacyjna rośnie. Taki mechanizm był już w przeszłości widoczny, gdy format wyszehradzki potrafił zwracać uwagę Brukseli na potrzeby nowych członków Unii.

Premier mówi o odbudowie siły regionu w relacjach z największymi graczami UE

Donald Tusk przypomniał, że okres największej skuteczności Grupy Wyszehradzkiej przypadał na momenty, gdy państwa regionu działały solidarnie i lojalnie wobec siebie. Według niego to właśnie wtedy V4 dawała polityczny punkt odniesienia nie tylko własnym członkom, ale też całej wschodniej flance Unii Europejskiej oraz państwom określanym jako nowi członkowie wspólnoty. W tym ujęciu Grupa Wyszehradzka nie jest jedynie forum konsultacyjnym, ale potencjalnym narzędziem do wzmacniania całego regionu wobec silniejszych partnerów w UE. Chodzi zarówno o relacje z największymi państwami, jak i o zdolność przeciwstawiania się decyzjom postrzeganym jako niekorzystne dla Europy Środkowo-Wschodniej.

"Wtedy, kiedy V4 był lojalny i solidarny, dawał też takie światło nadziei wszystkim państwom ze wschodniej flanki, wszystkim tzw. nowym członkom Unii Europejskiej. Nie widzę żadnego powodu, żeby znowu V4 był takim drogowskazem dla tych wszystkich, którzy w konfrontacji z Niemcami, z Francją, z biurokracją brukselską w samotności nie mają szans"

Donald Tusk, premier

"Gdy Grupa Wyszehradzka była jak jedna pięść, to byliśmy w stanie nie tylko wpływać, ale również narzucać decyzje w Europie"

Donald Tusk, premier

Tego typu deklaracje należy czytać jako próbę politycznego odbudowania znaczenia współpracy regionalnej, ale bez ignorowania istniejących sporów. Premier zaznaczył, że możliwa jest współpraca ponad różnicami, jeśli dotyczy spraw kluczowych dla państw regionu. To sygnał, że Warszawa chce zachować zdolność działania zarówno w szerokiej polityce europejskiej, jak i w bliższym otoczeniu środkowoeuropejskim. Dla obywateli najistotniejsze jest to, że za takimi słowami kryją się konkretne stawki: bezpieczeństwo energetyczne, środki rozwojowe, pozycja rolników i skuteczność zabiegania o interesy regionu.

Spotkanie pod Budapesztem nie zamyka dyskusji o przyszłości V4, ale wyraźnie ją otwiera na nowo. Po przerwie od ostatniego formalnego szczytu premierów, który odbył się w lutym 2024 roku w Pradze, powrót do stołu rozmów pokazuje, że format wyszehradzki nadal jest traktowany jako narzędzie polityczne warte odbudowy. To, czy rzeczywiście stanie się ponownie liczącym się głosem w Europie, będzie zależało od zdolności czterech państw do przekładania deklaracji o zaufaniu i lojalności na wspólne decyzje. Na tym etapie najważniejsze jest jednak to, że państwa regionu znów podjęły próbę rozmowy o wspólnych interesach.