Pruszków odświeża miejską wystawę głazów narzutowych. Są nowe identyfikatory

W Pruszkowie wymieniono oznaczenia przy 20 głazach narzutowych, dzięki czemu miejskie „świadki epoki lodowcowej” znów stały się czytelne dla mieszkańców i spacerowiczów. Prace wykonano 6.07.2026 r., a przy obiektach pojawiły się nowe identyfikatory z krótką informacją o pochodzeniu i budowie skał.

To kolejny etap projektu, który ma pomóc dostrzec w przestrzeni miasta lokalne geodziedzictwo i zachęcić do poznawania historii zapisanej w kamieniu. Jak podkreślono w materiałach związanych z przedsięwzięciem, głazy zyskały nowe tabliczki po tym, jak wcześniejsze metalowe oznaczenia uległy zniszczeniu i stały się nieczytelne.

Od starego oznaczenia do nowej tabliczki

Na początku lipca w Pruszkowie usunięto 20 starych identyfikatorów metalowych, które były wyblakłe, uszkodzone i przestały spełniać swoją funkcję. Zostały one zamontowane wcześniej, w 2022 r., przy wybranych głazach narzutowych należących do miejskiej części Ścieżki Przyrodniczej powstałej w ramach Pruszkowskiego Budżetu Obywatelskiego.

Wymiana nie była przypadkowa. Nowe oznaczenia przygotowano tak, by były bardziej czytelne i trwałe, a ich treść miała być podana w formie przystępnej dla szerokiego grona odbiorców. Za nadzór nad demontażem i montażem odpowiadała prof. UJK dr hab. Maria Górska-Zabielska, która opracowała także projekt merytoryczny identyfikatorów.

Co można przeczytać na nowych identyfikatorach

Każda z nowych tabliczek zawiera podstawowe dane o głazie: jego nazwę, typ petrograficzny, wiek skały oraz wiek transportu glacjalnego ze Skandynawii. W górnej części umieszczono również logotypy: Polskiej Akademii Nauk, herbu miasta Pruszkowa oraz Polskiego Towarzystwa Geograficznego.

Na identyfikatorach znalazł się także kod QR prowadzący do dodatkowego tekstu zatytułowanego „Zobacz więcej niż inni - odkryj sekrety ukryte w głazach narzutowych Pruszkowa”. Dzięki temu przechodzień może od razu sięgnąć po szerszy opis i dowiedzieć się więcej o konkretnym obiekcie, który mógł przywędrować do miasta wraz z lądolodem skandynawskim około 150-120 tys. lat temu.

Trzynaście lokalizacji i techniczne szczegóły montażu

Nowe identyfikatory zamontowano na powierzchni 20 głazów narzutowych rozmieszczonych w trzynastu lokalizacjach przestrzeni miejskiej Pruszkowa. Koordynaty wszystkich obiektów zestawiono w tabeli dołączonej do projektu, co pozwala precyzyjnie wskazać ich położenie w terenie.

Same tabliczki wykonano ze srebrnego laminatu z filtrem UV, a ich wymiar wynosi 10 x 6 cm. Usługę demontażu i montażu zrealizowała firma Perfekta Anna Herman z Pruszkowa. Finansowanie zapewniła Polska Akademia Nauk w ramach umowy PAN.BFB.S.BUN.138.022.2026 z dnia 14.04.2026, a koszt zadania wyniósł 3000 zł brutto.

Dlaczego te kamienie mają znaczenie dla miasta

Autorzy przedsięwzięcia zwracają uwagę, że głazy narzutowe są częścią georóżnorodnego dziedzictwa przyrodniczego południowo-zachodniego Mazowsza i mogą służyć jako narzędzie nieformalnej edukacji ekologicznej. W przestrzeni miasta stają się więc nie tylko elementem krajobrazu, ale też nośnikiem wiedzy o historii Ziemi.

W materiałach projektu podkreślono również, że dobrze opisany głaz może przyciągnąć uwagę osób, które wcześniej mijały go obojętnie. Krótki opis ma budzić ciekawość, zachęcać do pogłębiania wiedzy i wzmacniać świadomość ekologiczną. To właśnie w ten sposób lokalne obiekty przyrodnicze mogą stać się impulsem do bardziej odpowiedzialnych postaw wobec środowiska.

„Zobacz więcej niż inni - odkryj sekrety ukryte w głazach narzutowych Pruszkowa”

prof. UJK dr hab. Maria Górska-Zabielska

W projekcie jako beneficjentów wskazano nie tylko prof. UJK dr hab. Marię Górską-Zabielską, lecz także mieszkańców, przechodniów, turystów i gości korzystających z informacji umieszczonych przy głazach. To właśnie oni mają najwięcej zyskać na odnowionej, terenowej wystawie w centrum miasta.

Aktualizacja identyfikatorów pokazuje, że nawet niewielki element w przestrzeni publicznej może pełnić ważną funkcję edukacyjną i porządkować wiedzę o lokalnym dziedzictwie. W przypadku Pruszkowa chodzi o zachowanie czytelności projektu, ale też o to, by jego przekaz był nadal dostępny dla każdego, kto zatrzyma się przy kamieniu choć na chwilę.

Informacje przekazała Polska Akademia Nauk.